Van vitale ouderen in de derde levensfase wordt vaak verwacht dat zij maatschappelijk actief blijven en zorg dragen voor de ‘oldest old’. Maar wat als oudere mensen in kwetsbare situaties leven, geconfronteerd worden met bestaansonzekerheid en geen toegang hebben tot hulpbronnen of sociale netwerken? Hoe kunnen beleidsmakers en onderzoekers deze kwetsbare groep bereiken en betrekken bij betekenisvolle participatie? Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en Leyden Academy hebben daarom in Laak in Den Haag en in Amsterdam Oost een participatief actieonderzoek opgezet.
Een eigen podium
De onderzoekers vormden een team met oudere co-onderzoekers en onder leiding van kunstenaar Janine Schrijver fotografeerden ze in een zogeheten photovoice-project hun buurt en eigen leven. De foto’s in combinatie met een korte tekst maken duidelijk waar mensen tegenaan lopen en wat hun wensen en behoeften zijn. Zo ook de foto’s en het verhaal van de 63-jarige Lidia. “Ik probeer mensen met mijn foto’s en verhaal de ogen te open over het mantelzorgvak. Want dat is het. Maar dan zonder opleiding en zonder betaald te worden. Er wordt te makkelijk gedacht over mantelzorg. Het is zwemmen of verzuipen”, zo vertelde een geëmotioneerde Lidia. Doordat Lidia gedurende langere periode over haar eigen grenzen ging, heeft ze PTSS ontwikkeld. Ze probeert nu alles een plekje te geven, het zijn kleine stapjes en ze leeft met de dag. Hieronder vind je Lidia haar foto’s, die een afvoerputje weergeven en dat ze een schim van zichzelf is.
“Voor het eerst kunnen ze hun eigen verhaal vertellen. Dat draagt bij aan empowerment. Maar het geeft ons ook inzicht in de zorgen van deze groep mensen, die zich vaak niet gehoord voelen. Zij vertellen ons met hun foto’s wat hen bezighoudt: het verwijderen van de tramhalte waardoor ze minder mobiel zijn, stijgende parkeerkosten, het beperkte winkelaanbod, maar ook eenzaamheid.” – Derya Uzun, onderzoeker bij Leyden Academy
Sleutelfactoren
Het project toonde een aantal sleutelfactoren voor het succesvol bereiken en betrekken van ouderen in kwetsbare situaties:
- Vertrouwen en herkenning
- Ruimte voor gesprek en afstemming op de leefwereld
- Loslaten van eigen werkwijzen
In plaats van ouderen te labelen als ‘moeilijk bereikbaar’, moeten onderzoekers en beleidsmakers kritischer kijken naar de eigen gewoonten en handelingen. Door de aanpak van bijvoorbeeld photovoice kunnen deelnemers hun stem laten horen en samenwerken aan verbetering van hun leefomstandigheden. Immers, als je je stem mag laten horen, kom je met elkaar tot een echt gesprek. Karen van Oudenhoven, directeur van het SCP, sprak zelfs over de brug die dit project heeft gelegd tussen de taal van de burgers en de taal van het beleid.
“Het is ongelooflijk mooi om te zien dat het niet alleen duidelijk maakt waar pijnpunten zitten maar dat dit proces ook leidt tot verbinding.” – Tineke Abma, hoogleraar Ouderenparticipatie en directeur-bestuurder van Leyden Academy
Van idee tot actieplan
Door dit project zijn deelnemers dichter tot elkaar gekomen, wat zelf heeft geleid tot blijvende connecties en initiatieven. Bijvoorbeeld de ‘Dappere Doorzetters’ in Amsterdam, ze zorgen ervoor dat mensen die in een isolement zitten, met name vrouwen met een migratieachtergrond, weer actief vriendschappen krijgen en ondernemen gezamenlijk activiteiten.
De wijkbewoners maken met hun gedeelde ervaringen een vertaalslag naar beleid. Samen met de betrokken onderzoekers stellen zij een actieplan op om de uitdagingen in hun buurt op de agenda te zetten en onder de aandacht te brengen bij de gemeente, welzijnsorganisaties en buurtcentra.
- Vitaal
- Vitality Club
- Leefstijlprogramma de Kwekerij
- Collectieve preventie in de wijk
- Vitality Walk
- OP TIJD studie
- Ontpillen: gezond leven met minder pillen
- Boek 10 jaar cadeau – Nieuwe inzichten om langer gezond te leven
- Boek Het geheim van de schildpad
- Bewegen in het verpleeghuis
- Een bredere blik op de pensionering
- Gezond ouder worden in 6 stappen
- Betekenisvol
- Community Care Worker
- (G)Oud in de wijk
- It takes a village to grow old
- Kunst in de zorg
- Leefplezierplan voor de zorg
- Narratieven in de thuiszorg
- Ouderen voor ouderen
- Respijtzorg
- Samen werken aan liefdevolle zorg
- Seksualiteit en intimiteit op latere leeftijd
- Veerkracht van ouderen
- Verhalend leren en verbeteren
- Zorgesthetische werkplaats
- Verbonden
- PROMISE wil taboes over eenzaamheid onder oudere migranten doorbreken
- Beeldvorming ouder worden en ouderen
- Benaderen van ouderen en intergenerationele steun
- Cultuursensitieve zorg
- Digitale vaardigheden van senioren met een Marokkaanse achtergrond
- Domino-Effect vermindert eenzaamheid oudere migranten
- Eenzaamheid en verbinding
- Dilemmas of Doing Diversity
- FRIEND – Vrienden maken op latere leeftijd
- Generatie Mixer: Jong en oud verbonden in fantasie
- Intergenerationeel wonen
- Kwalitatief onderzoek ouderen en corona
- LHBTI+ ouderen
- Medewerkers in de ouderenzorg
- Oorlogservaringen
- Oost, West, Thuis Best!
- Ouder worden met een migratieachtergrond
- Podcastplatform De Luistermap
- Samen tegen Eenzaamheid met oudere migranten
- Sociale inclusie ouderen met een lagere SES
- Van werk naar pensioen
- Troostrijke verhalen
- Verbonden door dans
- Verborgen verbinding
- Verhalen met zorg
- Verhalen van oudere migranten
- Verhalenplatform Wij & corona
- Zomervisite